MERSULA ile Görme Engellilere Yapay Zekâ Desteği

Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin gençlere yönelik eğitim ve teknoloji çalışmaları kapsamında, Tarsus Ötüken Vadi Park Kadın ve Çocuk Atölyesi’nden yararlanan liseli öğrenciler, görme engelli bireylerin günlük yaşamını kolaylaştırmak amacıyla yapay zekâ destekli ‘MERSULA’ isimli akıllı sesli çevre asistanı geliştirdi.

“Çevreni algılar, yoluna eşlik eder” sloganıyla geliştirilen proje; çevredeki nesneleri algılama, engeller konusunda kullanıcıyı sesli olarak uyarma, yönlendirme, nesne bulma ve metin okuma gibi özellikleriyle görme engelli bireylerin daha bağımsız hareket edebilmesini hedefliyor.

Projenin ilk aşamasında, görme engelli bireylerin önlerindeki engelleri fark edebilmesine yardımcı olmak amacıyla sensör, mikrodenetleyici, hoparlör ve pil kullanılan bir akıllı şapka prototipi hazırlandı.

Şapkanın ön bölümünde bulunan mesafe sensörü, karşısındaki engeli algılayarak sesli uyarı veriyor.

İkinci aşamada ise proje daha ileri bir noktaya taşınarak yapay zekâ destekli Android mobil uygulamaya dönüştürüldü.

Telefonun kamerasının bir “göz” gibi kullanıldığı uygulama, çevredeki nesneleri algılıyor, nesnelerin kullanıcıya olan mesafesini değerlendiriyor ve elde edilen bilgileri sesli olarak aktarıyor.

Kullanıcı, “MERSULA önümde ne var?” komutuyla çevresindeki nesneler hakkında bilgi alabiliyor. Uygulamanın geliştiricileri, sistemin ilerleyen süreçte görme engelli bireylerin sokakta yürürken engellerden kaçınmasından adres bulmaya, market alışverişinden ev içerisinde kaybolan eşyaların bulunmasına kadar farklı ihtiyaçlara yanıt vermesini hedefliyor.

Tarsus Ötüken Vadi Park Kadın ve Çocuk Atölyesi Sorumlusu Emre Aşkın, projenin öğrencilerin teknolojiyi insanlık yararına kullanabilmeleri amacıyla geliştirildiğini belirtti.

Atölyede uzun süredir öğrencilerin farklı teknolojik alanlarda kendilerini geliştirmelerine destek olduklarını ifade eden Aşkın, MERSULA projesinde lise öğrencileriyle birlikte çalıştıklarını söyledi.

Projenin ilk aşamasında basit sensör bağlantılarıyla bir şapka prototipi oluşturduklarını belirten Aşkın, “Bu şapka modeli, önde bir engel çıktığında sensör uyarı sistemiyle destek sağlıyor” dedi.

Aşkın, ikinci aşamada ise yapay zekâ destekli mobil uygulama geliştirdiklerini belirterek, telefon kamerası aracılığıyla çevredeki nesnelerin algılandığını ve kişisel asistan üzerinden kullanıcıya sesli şekilde aktarıldığını ifade etti.

Uygulamanın yalnızca nesne tanımayla sınırlı olmadığını kaydeden Aşkın, nesnelerin mesafesinin ölçülebildiğini ve kaybedilen eşyaların bulunmasına yönelik bir özelliğin de sisteme eklendiğini söyledi.

Geliştirilen teknolojik donanımların maliyet ve erişim açısından dezavantaj oluşturabileceğine dikkat çeken Aşkın, bu nedenle telefon destekli bir çözüm geliştirdiklerini belirtti.

Aşkın, projenin ilerleyen dönemde insanlık yararına teknoloji kategorisindeki etkinliklerde yer almasının planlandığını ifade ederek, öğrencilerin bu alanda girişimcilik becerilerini de geliştireceklerini söyledi.

Benzer teknolojileri incelediklerini aktaran Aşkın, Google ve Microsoft tarafından geliştirilen uygulamalardan esinlendiklerini, ancak mevcut sistemlerin eksik gördükleri yönlerini geliştirerek MERSULA’ya yeni özellikler eklemeye devam ettiklerini kaydetti.

Projeyi deneyimleyen yüzde 90 görme engelli Ayşe Beçet, günlük yaşamda görme engelinden kaynaklanan birçok zorlukla karşılaştıklarını belirtti.

Alışveriş yapmak, gezmeye gitmek ve toplu taşıma araçlarını kullanmanın kendileri açısından önemli güçlükler oluşturduğunu ifade eden Beçet, MERSULA sayesinde yürürken karşılarına çıkan engelleri daha kolay fark edebildiklerini söyledi.

Beçet, “Uygulama sayesinde rahat yürüyorsunuz, önünüze bir engel geldiğini hissediyorsunuz. Çünkü normalde benim çarpmalarım söz konusu olabiliyor.

Bu en aza indirgeniyor. İnanıyorum ki bu proje daha çok gelişecek, daha çok faydalı olacak” dedi.

Tarsus Görme Engelliler Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Turhan Beçet de uygulamanın görme engelli bireylerin günlük yaşamında önemli bir katkı sağlayabileceğini belirtti.

Uygulamanın işe giderken, günlük yaşamda veya dışarıda karşılaşılan engelleri en aza indirmeye yardımcı olabileceğini ifade eden Beçet, teknolojinin görme engelli bireylere tek başına hareket etme özgürlüğü sağlayabileceğini söyledi.

Projenin uygun maliyetle geliştirilebilmesinin önemine dikkat çeken Beçet, benzer uygulamaların engelli bireyler için ücretsiz ya da erişilebilir maliyetlerle sunulması konusunda yetkililerden destek beklediklerini dile getirdi.

Projenin geliştiricilerinden 16 yaşındaki Yusuf Efe Demir, atölyede üç boyutlu tasarım, robotik kodlama ve oyun geliştirme gibi alanlarda eğitim aldıklarını söyledi.

Şapka prototipinin projenin ilk adımı olduğunu belirten Demir, daha önce benzer şapkaların yapıldığını ancak kendilerinin bu fikri yapay zekâ destekli mobil uygulamayla geliştirmek istediğini ifade etti.

Demir, “Mesafe sensörü, algıladığı veriyi ses sinyaline dönüştürerek görme engelli vatandaşımızın engellere çarpmasını önlüyor” dedi.

Mobil uygulamanın telefon kamerasından aldığı görüntüleri yapay zekâ ile işlediğini anlatan Demir, sistemin otobüste boş koltuğun bulunması, markette ürün ve fiyat bilgilerinin öğrenilmesi gibi farklı alanlarda da kullanılabileceğini belirtti.

Projenin temel amacının görme engelli bireylerin yüksek maliyetlere ihtiyaç duymadan, daha rahat ve özgür biçimde dışarı çıkabilmelerine katkı sağlamak olduğunu vurgulayan Demir, gençlerin projeler geliştirmesine destek veren Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer’e teşekkür etti.

Proje ekibinde yer alan 17 yaşındaki Tesmür Özer ise akıllı şapka sayesinde engelin ne kadar uzakta olduğunun anlaşılabildiğini belirtti.

Özer, görme engelli bireyler için günlük hayattaki küçük adımların bile önemli zorluklar barındırabildiğine dikkat çekerek, “Uygulamamız sayesinde bu çok kolaylaşacak diye düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

Öğrencilerin teknoloji alanında kendilerini geliştirmeleri için atölyenin önemli bir fırsat sunduğunu belirten Özer, kendilerine bu imkânı sağlayan Mersin Büyükşehir Belediyesi’ne ve öğretmenlerine teşekkür etti.

Atölye sorumlusu Emre Aşkın, projenin yalnızca bir mühendislik çalışması olmadığını, öğrencilerin 21. yüzyıl becerileri, iletişim, yaratıcılık ve girişimcilik alanlarında gelişmesine de katkı sunduğunu belirtti.

Gençlerle “Teknolojiyi insanlık yararına nasıl kullanabiliriz?” sorusu üzerinden çalışmalar yürüttüklerini ifade eden Aşkın, geliştirilen ürünlerin henüz başlangıç ve prototip aşamasında olduğunu söyledi.

Öğrencilerin eğitim hayatları boyunca projeyi daha ileri seviyelere taşıyabileceklerini belirten Aşkın, atölyenin farklı yaş gruplarından çocukların teknolojiyle tanışmasına ve erken yaşta farkındalık kazanmasına katkı sağlamayı sürdüreceğini kaydetti.