“Eskiden 5N 1K Vardı, şimdi 5K 1N var” bu sözler bana ait değil.
Geçtiğimiz gün okuduğum bir köşe yazısında rastladığım bu cümle İzmir Gazeteciler Cemiyet Başkanı Dilek Gappi’ye ait.
Ne yalan söyleyeyim, bu cümlenin yer aldığı yazıyı okuyunca, hem de kendi mesleki yaşantımın içinde şahit olduklarımı görünce mesleğin nereden nereye savrulduğunu bir kez daha düşündüm.
Gazeteciliğin o klasik “Ne, Nerede, Ne Zaman, Nasıl, Neden ve Kim” sorularından oluşan temel direği, yerini malumunuz olduğu üzere başka “K”lara bırakmış durumda; muhtemelen kopyala, kaydet, kurgula ve kazanç...
Aslında bugün yalnızca gazetecilik değil, neredeyse bütün meslekler tuhaf bir “samimiyet” ve “liyakat” testinden geçiyor.
Ancak habercilik, doğası gereği toplumsal hafızayı ve hakikat algısını doğrudan şekillendirdiği için bu savrulmanın faturası hepimize kesiliyor.
Şimdilerde ortalık, eline bir akıllı telefon alıp kendini “haber merkezi” ilan eden onlarca sosyal medya hesabından geçilmiyor.
İşin daha vahim yanı; bu mecraların ne doğrulama mekanizmasından ne habercilik etiğinden ne de iletişim kuramlarının en temel kavramlarından biri olan “eşik bekçiliği”nden haberdar olmaları.
Haberdar olsalar bile, tıklanma uğruna bunları umursamadan, tabiri caizse “bodoslama” bir yayıncılık anlayışıyla bilgi kirliliği üretiyorlar.
Elbette çağı yakalayan, dijital dünyanın imkanlarını gazeteciliğin temel ilkeleriyle harmanlayan meslektaşlarımı bu tablonun dışında tutuyorum.
Benim derdim, daha önce de değindiğim üzere, bilerek ya da bilmeyerek dezenformasyon değirmenine su taşıyan bu başıbozuklukla.
Burada küçük bir parantez açıp mesleğin mutfağına dair tarihsel bir gerçeği hatırlatmakta fayda var.
Esasında gazetecilik, illa ki bir okulun diplomasıyla icra edilen bir zanaat değildir.
Bugün İletişim Fakülteleri bu alanın insan kaynağını yetiştiriyor olsa da, basın tarihimize baktığımızda çok farklı disiplinlerden gelen isimlerin bu mesleğe büyük katkılar sunduğunu görürüz.
Ancak o dönemlerde diploması olmayanların bile uymak zorunda olduğu yazılı olmayan, demir gibi bir kural vardı: Basın meslek ilkeleri ve etik.
Manşeti bir silah gibi kullanmamak, kalemi bir şantaj aracına dönüştürmemek, “ya istediğimi verirsin ya da yazarım” diyerek muhatabını köşeye sıkıştırmaya kalkmamak... Mesele bu kadar net, bu kadar ahlaki bir zemine oturuyordu.
Bugün matbaa mürekkebinin kokusu yerini ekran ışığına bıraktı.
Kağıttan dijitale evrilen bu yeni ekosistemde, işini hala büyük bir ciddiyetle ve eski usul bir titizlikle yapmaya çalışan namuslu kalemler var.
Fakat şu gerçeği de gözden kaçırmamalıyız: Eğer bizler gazetecilik etiğine, söz ve cevap hakkına, o kadim 5N 1K kuralına sahip çıkmazsak; dışarıdan bir kurtarıcı gelip bizim yerimize bu değerleri korumayacak.
Mesleğin haysiyetini kurtaracak olan yine bizleriz.
Netice itibarıyla önümüzde iki cepheli bir mücadele duruyor.
Bir yanda tüccarlığı gazeteciliğinin önüne geçirmiş olanlarla ve kalem erbabını üç beş kuruşluk “yemlerle” güdebileceğini zannedenlerle uğraşmak; diğer yanda ise değişen dünyanın kitle iletişim araçlarını hakikatin emrine vererek mesleğin onurunu ve itibarını ayakta tutmak...
Zor bir zanaat vesselam, ama başka çaremiz de yok.
