Ev Ve Apartmanlarda Güvenli İlaçlama İçin Kritik Uyarılar

Ev ve apartmanlarda haşere mücadelesi amacıyla yapılan ilaçlama uygulamaları, kullanılan ürünün türüne ve uygulama yöntemine bağlı olarak ciddi sağlık riskleri oluşturabiliyor.

Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, özellikle püskürtme, sisleme, aerosol ve gaz oluşturan uygulamalarda dikkat edilmesi gereken noktaları anlattı.

Doç. Dr. Müge Ensari Özay, bir ürünün yalnızca “böcek ilacı” olarak tanımlanmasının sağlık açısından oluşturduğu riski anlamak için yeterli olmadığını belirtti.

Ev ve apartmanlarda yapılan biyosidal uygulamalarda sağlık riskinin; kullanılan aktif maddenin toksisitesi, ürünün formülasyonu, dozu, uygulama yöntemi, ortamın hacmi ve havalandırma koşullarına göre önemli ölçüde değiştiğini ifade eden Özay, farklı uygulama yöntemlerinin farklı maruziyet riskleri taşıdığını söyledi.

Jel ve yem uygulamalarında riskin genellikle daha düşük olduğuna dikkat çeken Özay, püskürtme ve özellikle sisleme veya aerosol uygulamalarında ise solunum yoluyla maruziyetin ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini kaydetti.

Organofosfat ve karbamatların akut nörotoksisite açısından daha yüksek risk taşıdığını belirten Özay, piretroitlerde insanlardaki akut toksisitenin genellikle daha düşük olmasına rağmen yüksek doz veya yoğun maruziyetin zehirlenmeye neden olabileceğini vurguladı.

İlaçlama yöntemleri arasında en kritik ayrımlardan birinin fumigant olarak adlandırılan gazla mücadele ürünleri olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, alüminyum fosfit örneğini verdi.

Alüminyum fosfitin nemle temas ettiğinde çok toksik fosfin gazı oluşturduğunu söyleyen Özay, kapalı alanlarda kısa sürede yaşamı tehdit eden maruziyet meydana gelebileceği uyarısında bulundu.

Özay, bu nedenle kullanılacak ürünün aktif maddesi, formülasyonu, kullanım amacı ve ruhsatlı etiketinde belirtilen uygulama koşullarının mutlaka bilinmesi gerektiğini ifade etti.

Türkiye’de halk sağlığı alanında biyosidal ürün kullanarak zararlılarla mücadele eden gerçek veya tüzel kişilerin Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi alması ve uygulamaların mevzuatta öngörülen eğitimli personel tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğini de hatırlattı.

Apartmanlarda ilaçlama yapılırken yalnızca uygulamanın gerçekleştirildiği dairenin düşünülmemesi gerektiğini vurgulayan Özay, bazı uygulamalarda kimyasalların bina içerisinde farklı noktalara yayılabileceğini söyledi.

Özay, özellikle aerosol, sisleme veya gaz oluşturan ürünlerde ilaçlanan dairenin dışındaki kişilerin de maruz kalabileceğini belirterek şu alanlara dikkat çekti:

Ortak havalandırma ve klima kanalları

Tesisat ve elektrik şaftları

Asansör ve merdiven boşlukları

Kapı altları

Duvar içindeki açıklıklar

Yayılımın her ilaçlamada aynı olmadığını ifade eden Özay, ürünün fiziksel özellikleri, partikül veya gaz boyutu, uygulama basıncı, bina içerisindeki basınç farkları ve havalandırma sisteminin çalışma şeklinin maruziyetin boyutunu etkilediğini kaydetti.

Özellikle fumigantlarda tehlikenin daha yüksek olduğunu belirten Özay, gazların bina içerisindeki hava akımları ve bağlantılı boşluklar üzerinden beklenmeyen noktalara ulaşabileceğini söyledi.

Doç. Dr. Özay, “İlaçlanan dairenin kapısını kapatmak” uygulamanın güvenli şekilde izole edildiği anlamına gelmiyor.

Kapsamlı apartman ilaçlamalarında komşu dairelerin, ortak alanların ve havalandırma sistemlerinin de risk değerlendirmesine dahil edilmesi gerektiğini belirtti.

İlaçlanan alanın uygun şekilde izole edilmesi ve uygulama sonrasında güvenli yeniden giriş koşullarının sağlanması gerektiğini ifade eden Özay, gazla mücadele uygulamalarında ise yalnızca belirli bir süre beklemenin yeterli olmayabileceği uyarısında bulundu.

Bu tür uygulamalarda ürünün ruhsatlı kullanım talimatları ile ortam ölçümlerinin esas alınması gerektiğini söyledi.

Kapsamlı apartman ilaçlamalarında bina sakinlerinin işlem öncesinde bilgilendirilmesinin önemli bir güvenlik önlemi olduğunu vurgulayan Özay, özellikle püskürtme, ULV, sisleme veya gaz oluşturan uygulamalarda risk iletişiminin ihmal edilmemesi gerektiğini belirtti.

Uygulama öncesinde bina sakinlerine;

Kullanılacak ürünün adı ve aktif maddesi,

Uygulama yöntemi,

Etkilenecek alanlar,

Binanın ne kadar süreyle boşaltılacağı,

Havalandırma koşulları,

Güvenli yeniden giriş şartları hakkında bilgi verilmesi gerektiğini söyledi.

Uygulama sırasında işlem yapılan alanın erişime kapatılması, gerekli durumlarda ortak havalandırma sistemlerinin izole edilmesi ve çalışanların ürünün gerektirdiği kişisel koruyucu donanımları kullanması gerektiğini de ekledi.

İlaçlama sonrasında ne kadar süre beklenmesi gerektiğine ilişkin her ürün için geçerli tek bir standart süre bulunmadığını belirten Özay, vatandaşların kulaktan dolma süreler yerine ürünün resmi talimatlarını dikkate alması gerektiğini söyledi.

Özay, “Her ilaçlamada iki saat havalandırma” gibi genel bir kural belirlemek yerine, kullanılan ürünün ruhsatlı etiketi ve Güvenlik Bilgi Formunda yer alan spesifik koşulların uygulanması gerektiğini vurguladı.

Vatandaşların ilaçlama yaptırmadan önce firmanın yetkisini sorgulaması gerektiğine dikkat çeken Doç. Dr. Müge Ensari Özay, firmanın Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi bulunup bulunmadığının İl Sağlık Müdürlüğü üzerinden doğrulanabileceğini söyledi.

Uygulamayı gerçekleştirecek kişinin gerekli uygulayıcı sertifikasına sahip olması gerektiğini belirten Özay, vatandaşların uygulama öncesinde ürün ve uygulamaya ilişkin bilgileri yazılı olarak istemesini önerdi.

Buna göre vatandaşların şu bilgileri talep etmesi gerekiyor:

Ürünün ticari adı

Aktif madde ve konsantrasyonu

Bakanlık ruhsat veya tescil bilgisi

Onaylı etiket

Güvenlik Bilgi Formu

Kullanılacak uygulama yöntemi

Uygulanacak miktar

Güvenli yeniden giriş süresi

“Gizli formül” açıklaması önemli bir uyarı işareti

İlaçlama firmasının kullanılan kimyasalın içeriği hakkında bilgi vermemesinin ciddi bir uyarı işareti olduğunu belirten Özay, “gizli formül”, “çok güçlü ilaç” veya “ruhsata gerek yok” gibi ifadelerin güvenlik açısından kabul edilebilir olmadığını söyledi.

Profesyonel uygulamalarda kullanılan ürünün ne olduğunun, nerede ve hangi dozda uygulandığının ve uygulamayı kimin gerçekleştirdiğinin izlenebilir olması gerektiğini ifade etti.

İlaçlama sonrasında aynı ortamda bulunan birden fazla kişide benzer şikâyetlerin ortaya çıkmasının kimyasal maruziyet ihtimali açısından ciddiye alınması gerektiğini belirten Özay, başlıca belirtileri şöyle sıraladı:

Baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi, halsizlik, göz veya solunum yolu irritasyonu.

Özay, özellikle nefes darlığı, bilinç değişikliği, bayılma, nöbet veya ciddi dolaşım ve solunum bulguları ortaya çıkması halinde acil tıbbi değerlendirme gerektiğini vurguladı.

Zehirlenme şüphesinde en tehlikeli hatalardan birinin maruziyet alanına yeniden girmek olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, kişinin kaynağı araştırmak veya ilacın kokusunu kontrol etmek için tekrar içeri girmemesi gerektiğini söyledi.

Şüpheli maruziyet durumunda öncelikle temiz havaya çıkılması, ürünün adı ve etiketinin mümkünse güvenli bir yerden temin edilerek sağlık ekiplerine bildirilmesi gerektiğini ifade etti.

Kıyafet veya deri teması varsa uygun dekontaminasyon uygulanması gerektiğini belirten Özay, kişinin kendi kendine kusturulmaması ve başka bir kimyasalla “nötralizasyon” yapılmaya çalışılmaması konusunda da uyardı.

Özellikle fumigant veya gaz şüphesinde, havalandırma amacıyla bile olsa eğitimsiz kişilerin kapalı alana girmesinin ikincil maruziyete yol açabileceğini vurguladı.

Türkiye’de zehirlenme danışmanlığı için 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi ile iletişime geçilmesi, ciddi belirtilerde ise acil sağlık hizmeti alınması gerektiğini kaydetti.